Informacje o niektórych stylach w meblarstwie


Barok

Okres w kulturze europejskiej i Ameryce Łacińskiej w latach ok. 1590- 1770. Styl w sztukach plastycznych w tym okresie, będący kontynuacją i organicznym rozwojem - renesansu, któremu barok przeciwstawił nowe formy, przełamujące sztywne kanony renesansu, gwałcąc często logikę konstrukcji i materiału w celu uzyskania monumentalności, bogactwa, ruchu, niepokoju, iluzjonizmu form, dynamiczności, malowniczości i kontrastów; elementy te rozwinęły się główni w sztuce dworskiej i kościelnej; sztuka stała się narzędziem propagandy i ceremonialnej reprezentacji, o malarsko-dekoracyjnym charakterze; zapowiedz tych zmian widać już w późniejszej fazie renesansu. Ulubionymi formami w meblach stają się linie wygięte i pofalowane powierzchnie, spiralne kolumny i łamane gzymsy. Powierzchnia mebli wzbogacona zostaje pełnej niż w poprzedniej epoce fornirowaniem i wykładaniem równymi materiałami (min. szylkretem, masą perłową, kością, oraz technikami malarskimi), dodatkowym elementem wzbogacającym powierzchnię mebli są listwy profilowane, a szczególnie rozpowszechniona od 1621 roku listwa o pofalowanych profilach; innym typem dekoracji były nakładane ornamenty rzeźbione w postaci kartuszy, tarcz, wieńców, girland, festonów, wici roślinnych itp.; częściej także używa się łatwiejszego w obróbce orzecha i lipy zamiast dębu; gatunki t barwi się, lub maluje, rzeźbi, złoci i pokrywa okuciami. W meblach do siedzenia i leżenia dochodzi w dużo większym stopniu tapicerka.


Rococo

Styl w sztuce XVIII wieku, występował w latach ok. 1730-1760. Rozwój gospodarczy, który nastąpił na początku XVIII wieku, przyczynił się do wzrostu luksusu, wygody i przyjemności; to przyczyniło się do budowy wielu pałaców w mieście i na wsi; zmienił się też charakter wnętrz, gdyż budowano więcej mniejszych intymnych pomieszczeń (np. salony, gabinety) i kładziono większy nacisk na wystój wnętrz, które dekoruje się np. Lustrami, kolorowymi stiukami oraz wyszukanymi ornamentami, złożonymi z muszli ślimaków lub w guście orientalnym; unika się przy tym linii prostych i symetrii, kontury i powierzchnia ścianek stają się płynne, nogi wygięte (karbolowe), zakończone często wolutami. Meble często są fornirowane egzotycznymi gatunkami drewna i ożywione ornamentami wstęgowymi, roślinnymi, kwiatowymi oraz kratowaną intarsją. Wystrój mebla wzbogacony zostaje także dekoracyjnymi złoconymi okuciami z brązu, które dodają jeszcze większej plastyczności. Weszły w użycie nowe typy mebli, w tym wiele przeznaczonych dla kobiet, jak np. Sekretarzyki na wysokich nóżkach, wiele mebli do siedzenia i leżenia, odmiany komody (np. Szyfonierka) oraz wiele odmian stołów i stolików pomocniczych.


Klasycyzm

Nazwa oznaczająca nawrót do wzorów starożytnej sztuki greckiej, tendencja ta pojawia się we Francji ok. 1760 roku początkowo w architekturze, następnie we wszystkich innych dziedzinach sztuki. Już od połowy wieku można zauważyć stopniowe uspokajanie wybujałych form rococo i powrót do repertuaru form stosowanych już za Ludwika XIV tj. Prostych linii, geometrycznych kształtów, zwrócono się do starożytności etrusko-grecko-rzymskiej. Jeden z najczęściej stosowanych ornamentów - meander - stał się tak powszechny, że zaczęto go uważać za symbol nowego stylu i nowoczesnej mody. Coraz śmielej sięgano po wzory z architektury porządków klasycznych - doryckiego, jońskiego i korynckiego. Do najczęściej stosowanych motywów należały, rozety, perełki, łezki, liście akantu, wianki, kwadraty, głowy barana i lwa, orły, postacie mitologiczne... itp. Meble miały prostą, tektoniczną formę, złagodzona często przez ścięcie naroży, zwężenie nóżek ku dołowi, kanelowanie, profilowanie, użycie intarsji, płytek porcelanowych, obwiedzenie ramkami itp.; meble w stylu klasycyzmu wykonywano m.in. z mahoniu, róży, orzecha, buku.


Empire

Styl cesarstwa, późna faza klasycyzmu we Francji (ok. 1800-1815) związana z panowaniem Napoleona i jest ostatnim stylem typowo pałacowym. Jest to tendencja bardzo ściśle nawiązująca do starożytności (sztuki greckiej, rzymskiej i egipskiej). Meble podobnie jak i architektura nabierają cech surowości, monumentalności, reprezentacyjności, symetrii, nie pozbywają si przy tym bogatej ornamentyki ( orły, sfinksy, lwy, feniksy) ustawiając je często na ciężkich cokołach. Podstawową dekorację stanowiły okucia z brązu złoconego, oraz częściowo rzeźba. Jednak o wartości tych mebli decyduje prawie zawsze jasny podział architektoniczny, proporcje, rysunek, i kompozycja całości złożona najczęściej z belkowania, korpusu i podstawy, umiejętnie połączonych kolumnami, półkolumnami, szczytem i profilowanymi gzymsami. W meblach podobnie jak we wnętrzach używa się kolorów białych, złotych, jasnoniebieskich, kremowych, zielonych, zawsze w kolorach pastelowych. Do modnych i rozpowszechnionych typów mebli należą tym czasie biurka, biurka cylindryczne, sekretery, komody, toalety, lustra, łożka z baldachimem, leżanki, okrągłe stoły, krzesła z lirą, fotele.


Biedermeier

Styl w meblarstwie i wnętrzarstwie, który przejawił się najsilniej w 2. ćw. XIX wieku, głównie w Austrii i Niemczech. W meblarstwie, jest to odejście od modnego w tym czasie empire'u poprzez przeciwstawienie się jego tendencji dekoracyjnej i monumentalnej. Meble stały się proste o solidnej konstrukcji, pozbawione zwykle okuć i brązów oraz elementów rzeźbionych i złoconych, natomiast powrócono do skromnej intarsji lub malowanych czarnych ornamentów. Meblom nadano wymiary dostosowane do niedużych pomieszczeń, sięgając często do wzorów angielskich z XVIII wieku, np. Sheratona, nadal modny jest mahoń, palisander, jesion, orzech, brzoza, klon, topola, oraz różne gatunki drzew owocowych. Meble były fornirowane i politurowane, intymne, bez reprezentacyjnego przepychu, eksponuje się naturalny rysunek słoi drewna, powstało dużo drobnych form meblarskich, jak np. małe stolik, żardynierki, etażerki. Ulubionym meblem stał się stół okrągły lub owalny, często wsparty na lirach oraz zaopatrzony w okrągłe klapy. Inne popularne typy mebli to kanapy, szafy biblioteczne, sekretery, serwantki, komody. Meble odznaczają się prostymi jasnymi podziałami architektonicznymi i harmonijnym połączeniem linii pionowych, poziomych i krzywych i dyskretnej dekoracji, która zazwyczaj jest skromna intarsja. Zalety te stanowią wartość dzięki której meble cieszą się dużym powodzeniem do dziś. W meblach tapicerowanych używano głównie tkanin w pastelowych kolorach, jednolite lub w paski albo drobne kwiatki. W powszechnym użyciu były pokrowce i sprężyn, które w tym czasie weszły w użycie.


Ludwik Filip

Nazwa używana w odniesieniu do meblarstwa czasów panowania Ludwika Filipa (1830-1848). Jest to okres restauracji, romantyzmu, monarchii lipcowej i neostylów, które kontynuują formy klasycyzmu i empire'u, nawiązując także do form gotyckich, renesansu i baroku a przede wszystkim rococo, dostosowanych do potrzeb mieszczaństwa i maszynowej produkcji. Jest to początek eklektyzmu, który ogarnie całą 2 poł. XIX wieku. Formy mebli są uproszczone, ciężkie w proporcjach, z dużą ilością profili i ornamentów. Głównym materiałem jest mahoń i palisander oraz miejscowe gatunki o jasnej tonacji barwnej, zwłaszcza owoce oraz jesion i brzoza. Brązy zastąpione zostały rzeźbą i intarsją, wśród której do głównych motywów ornamentalnych należą nadal liście akantu, urny, maski lwów, rozety, łabędzie. Wiele typów mebli przejętych zostało z XVIII wieku i z empir'u szczególnie meble do siedzenia. W związku z wprowadzeniem do mebli sprężyn (1825) większość siedzisk była miękko wyściełana i często całkowicie tapicerowana, obita tkanina w pasy, kwiaty z użyciem haftu i bogatą pasmanterią. Nadal modne są wygodne fotele typu berżery oraz leżanki, najbardziej rozpowszechnione stoły mają okrągłe lub owalne blaty wsparte są na pojedynczych trzonach rozwidlonych u dołu w trójnóg.


Eklektyzm

Różne tendencje w sztuce XIX wieku rozwijające się od lat 30. nawiązujące do dawnych stylów i epok, a szczególnie do gotyku, renesansu, baroku, i rokoka. Naśladowano często wierne formy rokokowe, ale nie była to imitacja tego stylu, gdyż np. meble wyraźnie różniły się ogólną formą, rysunkiem proporcjami, detalami i ornamentami od swoich pierwowzorów. Meble obijano kolorowymi tkaninami, często wzorowanymi na ornamentach, a siedzenie i oparcie miękko wyściełano i pikowano; w połowie XIX wieku tapicerka stała się ważnym elementem mebli a szczególnie w stylu, którym nastał w tym czasie we Francji (Drugiego Cesarstwa styl); w latach 1840-1860 rozpowszechnił się neogotyk, a miedzy 1860-1880 neorenesans, który najbardziej pompatyczną formę uzyskał w meblarstwie w Niemczech. Pod koniec wieku naśladowano prawie wszystkie ważniejsze style, czasami łącząc je w jednym dziele.


Secesja

(łac. Secessio "odłączenie się") Secesja była buntem przeciw naśladowaniu epok minionych i poszukiwaniem form nowych. Wytworzyła własną stylistykę charakteryzującą się przede wszystkim linią falistą, płaską plamą podrysowaną ostrym konturem, wertykalizmem, asymetrią, smukłymi liniami, pastelowymi kolorami. Ważną zasługą było też zerwanie z bogatą ornamentyką oraz zerwanie z hierarchią dzieląca sztukę na czysta i stosowaną. Do głównych ornamentów należały motywy roślinne (lilie, powoje, trzciny), kwiaty (róże,oset, mlecz, irys, chryzantema, menufary) owady (ważki, motyle) różne fantastyczne stwory (chimery, smoki) zwierzęta (węże, łabędzie, pawie). Powstało wiele cennych i pięknych mebli, mających często wielkie zalety dekoracyjne i konstrukcyjne, a bardzo małe użytkowe; większość jednak mebli łączy w sobie w sposób harmonijny funkcje i formę; często w komplecie z całym wnętrzem; płaszczyzny mebli ożywione były nieraz intarsją, okuciami, łączeniem różnych gatunków drewna lub polichromia.


Art-Deco

Szczyt Art-Deco przypadł na dwudziestolecie międzywojenne, a swego rodzaju kulminacją była Międzynarodowa Wystawa Sztuk Dekoracyjnych i Przemysłu Nowoczesnego w Paryżu w 1925 roku. Nurt ten przejawił się głównie w sztuce zdobniczej ale miał też swoje odbicie w architekturze, rzeźbie, modzie. Narodził się jako opozycja do bogactwa ornamentyki secesji; artyście Art-Deco reprezentowali umiarkowany pod względem formalnym program; dbałość o funkcjonalność przedmiotu oraz dobrą jakość techniczna. Nawiązywano do tradycji, sztuki ludowej, orientalnej oraz do awangardowych kierunków tego czasu - kubizmu, fowizmu, konstruktywizmu. Meble miały zazwyczaj prostą zgeometryzowaną budowę, często ze skubizowanymi, krystalicznymi elementami dekoracyjnymi, uproszczone stylizowane ornamenty roślinne i często kontrastową kolorystykę. Używano różnych technik zdobniczych - intarsji, barwienia, rzeźb itp.; z technik tych oraz ornamentów korzystano na ogół bardzo oszczędnie; do wyrobu mebli używano przede wszystkim drewna, ale starano się wprowadzić nowe tworzywa, jak metale, szkło, bakelit. Projektowano i produkowano dużo nowych typów mebli, szczególnie biurowych i kuchennych oraz wypoczynku, jak leżanki, wersalki.




Informacje o stylach zostały zaczerpnięte ze "Słownika Terminologicznego Mebli" autorstwa Izydora Grzeluka, Wydawnictwo Naukowe PWN